اختلال دوقطبی
مطمئنا زیاد شنیدین که یک نفر دوقطبی هست و معمولا یک سوال متدوال از ما پرسیده میشه که منظور دو شخصیتی هست؟! خواستم در این مقاله تفاوت این دو اختلال رو توضیح بدم.
تفاوت اصلیشون چیه؟
در اختلال دوقطبی، یک نفر هست که خلقوخوش شدیداً بالا و پایین میره. اما در اختلال تجزیه هویت، چند نفر (یا بهتر بگیم چند “هویت”) در یک بدن زندگی میکنن، و هر کدوم گاهی فعال میشن
یکی نوسان احساسی داره
اون یکی تجزیه در هویت
اختلال دوقطبی چیه؟
اختلال دوقطبی (Bipolar Disorder) نوعی اختلال روانیه که در اون فرد بین دو حالت احساسی بسیار متفاوت نوسان میکنه
۱. شیدایی یا مانیا: حالت پرانرژی، پرحرف، کمخواب
گاهی با رفتارهای پرخطر یا افکار بزرگمنشانه
۲. افسردگی: حالت غم، بیحسی، ناامیدی، کاهش انرژی و بیعلاقگی
یعنی مشکل اصلی در “خلق و خو”ی فرده، نه در هویت یا شخصیت. فرد همچنان یک نفره، اما حال و هوایش ناپایدار و بهشدت متغیره. ممکنه هفتهها یا ماهها شاد و پرانرژی باشه، بعد برای مدتی طولانی افسرده و بیرمق بشه. این نوسانات معمولاً با دارو و رواندرمانی قابل کنترل هستن
بسته به اینکه در فاز شیدایی یا افسردگی باشه، عملکردش دستخوش تغییرات شدیده
در فاز شیدایی
ممکنه خواب خیلی کم بکنه ولی احساس خستگی نداشته باشه. بیشفعال، پرحرف، یا پر از ایده بشه. کارهایی انجام بده که بیملاحظه، پرخطر یا پرهزینه هستن (خریدهای بزرگ، تصمیمات عجولانه، روابط پرریسک). تمرکزش پایین میاد چون ذهنش مدام درگیر افکار جهندهست
در فاز افسردگی
ممکنه حتی از رختخواب بلند نشه
دچار بیانگیزگی، کاهش تمرکز، کاهش میل جنسی و انزوا بشه
عملکرد شغلی یا تحصیلی بهشدت پایین بیاد
گاهی افکار خودکشی هم ایجاد میشن
بهطور کلی: نوسانات خلقی باعث میشن فرد در حفظ تعادل کاری، روابط، تصمیمگیری و برنامهریزی مشکل داشته باشه. گاهی خیلی پرکار، گاهی کاملاً ناتوان
اختلال تجزیه هویت (یا اختلال شخصیت چندگانه) چیه؟
این اختلال خیلی متفاوتتره. در اختلال تجزیه هویت (Dissociative Identity Disorder)، فرد دچار نوعی گسست یا تجزیه در هویتش میشه
یعنی چند هویت یا “شخصیت” مختلف در یک بدن وجود دارن که به تناوب کنترل رفتار فرد رو به دست میگیرن
هر هویت ممکنه اسم، سن، رفتار، حتی حالت بدنی و
صدای متفاوتی داشته باشه. فرد ممکنه وقتی یکی از این شخصیتها فعال میشه، کاملاً فراموش کنه که در اون بازه زمانی چه اتفاقی افتاده.
برای مثال، ممکنه از خواب بیدار شه و ببینه وسایلی خریده یا جایی رفته که هیچ خاطرهای ازش نداره
این اختلال معمولاً ریشه در تروماهای شدید کودکی (مثل آزار جسمی، جنسی یا روانی) داره. ذهن کودک برای بقا، خاطرات دردناک رو به شخصیتهای جداگانه تقسیم میکنه
اینجا مشکل اصلی تجزیه در هویت و حافظهست. یعنی فرد ممکنه اصلاً ندونه چه کارهایی کرده چون “یکی دیگه” درونش اون کار رو انجام داده
مشکلات عملکردی رایج
فراموشیهای مکرر، مثل از یاد بردن مسیر، مکالمه، خرید، یا حتی رابطه با افراد
محیط کاری یا تحصیلی ممکنه متوجه رفتارهای متناقض یا تغییر ناگهانی لحن، زبان بدن، سبک لباس یا امضا بشه
ممکنه یکی از شخصیتها کاملاً اجتماعی و پرانرژی باشه و دیگری منزوی یا خجالتی
احتمال گمشدن در زمان و مکان، یا بیدار شدن در جایی که خودش نمیدونه چطور رسیده به اونجا
مشکلات جدی در ثبات شغلی، روابط بینفردی و اعتماد اطرافیان، چون فرد در ظاهر “ثابتقدم” نیست
بهطور کلی: این افراد بیشتر دچار سردرگمی، بیثباتی شخصیتی، و مشکلات درک هویت خودشون هستن
کارکردشون ممکنه در ظاهر خوب باشه، ولی در زیر لایهها پر از اختلال و قطع ارتباط بین بخشهای ذهنشونه
درمان اختلال دوقطبی (Bipolar Disorder):
درمان اختلال دوقطبی و اختلال تجزیه هویت (شخصیت چندگانه) کاملاً متفاوتن، چون ریشههایشون فرق داره
۱. دارودرمانی (بخش اصلی درمان):
تنظیمکنندههای خلق: مثل لیتیوم، سدیم والپروات، لاموتریژین
ضدافسردگیها (گاهی): با احتیاط، چون ممکنه مانیا رو تحریک کنن
ضدروانپریشیها: برای کنترل فاز شیدایی یا افسردگی شدید
فرد باید مدام تحت نظر روانپزشک باشه، چون داروها باید با دقت تنظیم بشن
۲. رواندرمانی (کمک مکمل):
درمان شناختی رفتاری (CBT) برای مدیریت افکار منفی در فاز افسردگی
آموزش مهارتهای تنظیم هیجان، خواب، پیشگیری از عود
روانآموزی: آگاهی خود فرد و خانوادهاش دربارهی بیماری، علائم هشدار و داروها
۳. سبک زندگی:
خواب منظم، پرهیز از محرکها (الکل، مواد)، مدیریت استرس، برنامهریزی دقیق
درمان اختلال تجزیه هویت (Dissociative Identity Disorder):
۱. رواندرمانی تخصصی و بلندمدت (محور اصلی درمان):
این اختلال نیاز به درمان عمیق، تدریجی و طولانیمدت داره؛ با هدف
شناسایی و درک هر شخصیت (یا “هویت”)
ایجاد پیوند و یکپارچهسازی تدریجی شخصیتها
پردازش تروماهای کودکی (که معمولاً ریشه اصلی اختلاله). کمک به فرد برای بازسازی حس «خود» و پذیرش گذشته
نوع درمانها:
درمان تجزیهمحور (trauma-focused): مثل درمانهای مبتنی بر تروما و EMDR
روانتحلیلگری یا درمان پویشی عمیق
درمان تثبیتمحور برای آموزش مهارتهای تحمل استرس، کنترل فلشبکها، و کاهش آسیب
۲. دارو (نقش فرعی):
دارویی برای “خود اختلال تجزیه هویت” وجود نداره. اما گاهی برای کنترل علائم همراه مثل اضطراب، افسردگی یا اختلال خواب، داروهایی تجویز میشن
نویسنده: دکتر سمانه اعظمی
روان درمانگر بالینی
